YETMİŞLİ YILLAR: GEÇTİ ZAMAN ÇILGINCA FIRTINALARLA! (3)

yetmisli-yillar-kolaj-3

ÖZRÜ KABAHATİNDEN BÜYÜK BİR BAKAN: İLHAMİ SANÇAR

Hürriyet Gazetesinin manşeti böyleyken, Milliyet Gazetesinde bambaşka bir haber yer alır o gün. Milli Savunma Bakanı İlhami Sançar, yan ödemeler kararnamesini savunmak üzere okkalı bir demeç patlatmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin 38. Hükumeti olarak tanımlanan Sadi Irmak Başbakanlığındaki ekibin Milli Savunma Bakanı İlhami Sançar'ın aslında bir hukukçu olması da bu demeci tam anlamıyla ironik kılmaktadır. Lütfen iyi okuyunuz ve demagojinin nasıl bir şey olduğunu görünüz:

11 Ocak 1975-Milliyet (Birinci sayfa)

11ocak75Milli savunma Bakanı İlhami Sançar, Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına verilecek yan ödemeleri saptayan kararnameyle ilgili bazı tenkit ve iddialar hakkında bir demeç vermiş, “Basında genelkurmay başkanına ve yüksek komutanlara ödenecek miktarlar hem yanlış, hem de brüt olarak gösterilmiş, bu da yanlış kanaatlerin doğmasına sebep olmuştur. Yeni yan ödemelerle generallerin eline geçen fark net olarak 1248 lirayla 2407 lira arasında, subaylara 629 lirayla 1301 lira arasında, assubaylara ise 526 lirayla 569 lira arasındadır. Genelkurmay Başkanı'nın alacağı net yan ödeme 2990 liradır. Ve bu suretle maaşı 6185 liradan, 9176 liraya çıkmaktadır.” demiştir.

Yan ödemelerin 1 Haziran 1974 tarihi itibarıyla tahakkuk ettirilmesiyle, askeri personelin eline toplu bir ödeme yapılmasının da sağlandığına işaret eden Milli Savunma Bakanı demecinde şunları söylemiştir:

Bildiğiniz gibi son günlerin aktüel hale getirilen konusu askeri personele verilecek yan ödemelerle ilgili kararnamedir. Tıpkı Personel kanununda olduğu gibi bunda da haksızlık eşitsizlik olduğu iddialarıyla karşı karşıyayız. Oysa bunlar her mali yıl gözden geçirilip düzeltilmesi, kanun gereği olan hususlardır.

Örneğin basından Genelkurmay başkanına ve yüksek komuta kademesindeki generallere ödenmesi öngörülen miktarlar hem yanlış, hem de brüt olarak gösterilmiş bulunuyor ki, bu da yanlış kanaatlerin doğmasına yol açıyor. Generallerin ve diğer subayların, hatta assubayların alacakları miktar karargahta veya kıtada olduğuna göre değişmektedir. Bu da dikkate alınmamaktadır.

Generallerin eline geçen yan ödeme farkı en az 1248 liradan başlamakta, generalin yerine ve rütbesine göre değişerek yükselmektedir. Orgeneraller 1776 lira ile 2407 lira net yan ödeme almakta, genelkurmay Başkanı ise fark olarak 2990 lira almaktadır. Böylece Genelkurmay Başkanının maaşı yan ödemenin de eklenmesiyle 9176 liradır.

Subaylara gelince: bunlarda karargah ve kıta komutanlığına göre değişik yan ödeme verilmektedir. En küçük rütbede bu miktar 629 lira ile başlamakta, albaylarda 1021 lira ile 1301 lira arasında değişmektedir. Assubaylarda; yeni göreve başlamış bir Assubay Çavuşun yan ödemesi net olarak 526 liradan başlayıp Kıdemli Başçavuşlarda 569 liraya kadar yükselmektedir. Bugün bir Kıdemli Assubay Başçavuşun eline geçen net maaş 3526 liradır. Yeni göreve başlayan bir Assubay Çavuşun net maaşı da 1627 lira olmaktadır.

Aylarca süren bir çalışmanın ürünü olan bu ek ödemeler ne kadar hatalı olursa olsun zamanın içinde bütçe kanunlarının direktifi çerçevesinde her yıl düzeltilmesi mümkündür. Bazı askeri kişilerin iddia ettiği gibi bunları topyekün adaletsizlikle nitelemek insafsızlık olur. Anonim imzayla yayınlanan mektupları gördüm. Mektubun disiplini ve terbiyesi herkesin gıpta ettiği Türk asker kişilerin elinden çıktığına kani değilim. Esasen asker kişilerin şikayet ve müracaat haklarını önleyen bir kanun hükmü yoktur. İç Hizmet kanununun 25.madde 1.fıkrası bu yolu kendilerine açık tutmaktadır. Bu itibarla bulanık suda balık avlamak isteyenlerin ağına düşecek bir asker kişi çıkacağını sanmıyorum.

Öğrenildiğine göre askeri personelin yan ödemeleri bu yıl bütçeye toptan ödemelerle birlikte bir milyar 200 milyon lira bir ek külfet getirmektedir.

İSİMSİZ MEKTUPLAR FOYALARINI ORTAYA ÇIKARDI

Evet, bu demeci de ince eleyip sık dokumanın zamanı geldi ama yine pusulayı şaşırdık. Nereden başlayacağız, neresini düzelteceğiz, işin içinden nasıl aklıselimle çıkacağız doğrusu bilmek çok ama çok zor.

Görüldüğü gibi bu metindeki ağız, bir sivil bakanın ağzı değildir. Tam anlamıyla, bir kurmay subay tarafından kaleme alınmış ve bakanın eline tutuşturulmuş bir metindir. Daha ilk baştan, kokusundan dahi bu; net bir biçimde anlaşılmaktadır. Yoksa, aslı hukukçu olan bir adamın böylesi demagojiyi kurgulaması, hele hele hiç tanımadığı ya da az çok tanıdığı Silahlı Kuvvetler için böyle yorumlar getirebilmesi imkansızdır.

Gerçekten de böylesine haksız bir kararnameyi bir çırpıda hazırlamak mümkün değildir. Bunun için aylarca süren bir çaba ve efor gereklidir. Öyle ki, haksızlıklar mümkün olduğunca savunulabilecek aşamada olsun. Böyle bir çabayı da topyekün adaletsizlik olarak nitelemek gerçekten adaletsizlik kavramına karşı büyük, ama çok büyük bir haksızlıktır. Adaletsizlik, adaletsizlik olalı bu denli zulüm görmemiştir. Bu yüzden, bu kararnameyi adaletsizlik olarak nitelemek çok ayıptır. Çünkü söz konusu olan adaletsizlikten öte bir şeydir. Gasptır. Evet; gasptır, tahakkümdür.

Anonim imzayla gazetelere gönderilen mektupları da ele alan sevgili bakan, bu söylemlerin Türk askerine yakışmadığını da vurgulamış. Elbette ki öyle. Türk askeri hak aramamalıdır. Emredildiğinde ölmelidir sadece. Hak arayan komünisttir zaten. Normal insan hak aramaz ki, önüne ne konursa yer! Bizim geleneksel talim ve terbiyemiz budur. Gerisi milli birliği ve bütünlüğü bozmak, ülkeyi bölmek ve vatan hainliği yapmaktır. Öyle değil mi yoksa?

Birde şöyle buyurmuş sevgili bakanımız; İç Hizmetleri Kanununda şikayet ve müracaat hakkı varmış. Bu yol açıkmış her daim. Bu mektupları yollayanlar bulanık suda balık avlıyorlarmış! Ah canım benim, gülüm benim sorsana dilekçeyi kime yazıyorsun diye? Sorsana dilekçeyi yazdıktan sonra başına neler geliyor diye! O kadar kolay mı amir ümera kısmına dilekçe arzetmek. Bir fişliyorlar adamı var ya, cenge gidip ömrün boyunca harp etsen, bin kez vurulup ölsen daha kolay geliyor vallahi. Vaktı zamanında bendeniz böyle bir hataya düşmüştüm de başıma neler gelmişti ah! Durumu toparlayana kadar ne entrikalara kurban edilmiştim, TCG Barbaros gemisinin dili olsa da konuşsa! Hadi hiçbir şey bilmiyorsunuz, Nazım'ın Donanma Davasını da mı okumadın hukukçu bakanım? Assubayların karşısındaki güçlerin dilediklerinde neler yapabileceğini oradan da mı öğrenemedin? Yazık ki, çok yazık!

PASİF EYLEMLER BAŞLIYOR

Yan ödeme kararnamesi çıkar çıkmaz huzursuzluklar başlamış, tüm askeri birliklerde görev yapan assubaylar bu haksız uygulamaya nasıl tepki vereceklerini kararlaştırmak için beyin fırtınaları düzenlemişlerdir. Kanun onların doğrudan eylem ya da direniş yapmasına izin vermediği gibi, küçücük kıpırdanmaları bile bir başkaldırı olarak nitelemekte ve çok ağır cezalar öngörmektedir. Pek çok şehirde Assubay Gazinolarında veya birliklerin uygun yerlerinde toplantılar düzenlenmiş, adaletsizliğe karşı mutlaka bir tepki verilmesi konusunda kararlar alınmıştır. İlk akla gelen eylem biçimi; birliklerde işe gitmeme, işi yavaşlatma gibi pasif direniş örnekleri olmuştur.

Öte yandan emekli assubay örgütleri (TEMAY ve EMAS) de assubayların sayıca çok olduğu şehirler ile belli başlı büyük şehirlerde haksızlıkları en iyi şekilde dile getirecek yürüyüş ve miting eylemleri hazırlığına başlamıştır. Tıpkı 1970 baharında olduğu gibi asıl yük yine assubay eşlerinin omuzlarındadır.

Pasif direnişler 9-15 Ocak 1975 tarihleri arasında pek çok birlikte uygulamaya konulur. Diyarbakır'da ise pasif direnişin tarihi 3-4 Şubat olur. Özellikle Hava Kuvvetleri bağlısı birliklerde çok etkin olarak uygulanır. Bazı Deniz Kuvvetleri birlikleri ile Kara Kuvvetleri birlikleri de bu direniş safhasına iştirak ederler. Kimi küçük yerlerde ise küçük çaplı etkin olmayan ya da bireysel eylemler yapılır.

Pasif olarak yapılan birlik ve eylemleri şu şekilde sıralayabiliriz:
  • Eskişehir'de mevcut, tüm Hava Kuvvetleri Birlikleri 9-10 Ocak günü işe gitmeme ve pasif direniş eylemi
  • Eskişehir'de F-4 (Fantom) M.T.D. Elektronik Silah Oryantasyon Kursu, kursiyer assubayları (10 kişi); 9-10 Ocak günü işe gitmeme eylemi,
  • Genkur Ges K.lığı 1. Elk. Brl. K.lığı'nda görevli assubaylar ve onlarla dayanışma gösteren sivil memurlar 11-14 Ocak tarihlerinde iş yavaşlatma eylemi (vardiyalı çalıştığından haftasonu tatili söz konusu değil),
  • Bandırma, 6. Ana Jet Üs K.lığı bağlısı birlikler, 13 Ocak günü Assubay Gazinosunda toplantı ve arkasından, 14-15 Ocak tarihlerinde iki günlük işe gitmeme eylemi (525 Hava ve Deniz Assubayı),
  • Bandırma, 301. Deniz Hava Filosu'nda görevli Deniz Assubayları (525 sayısına dahil), 14-15 Ocak tarihlerinde işe gitmeme eylemi,
  • Kayseri'de Hava Kuvvetleri bağlısı birliklerde 3 gün işe gitmeme eylemi,
  • 1 ve 2. Hava Üs Taktik Komutanlığı bağlısı birliklerde görevli 2500 Hava Assubayı ile 30 Deniz Assubayı'nın katılım gösterdiği ve 9-12 Ocak tarihleri arasında geniş çaplı olarak uyguladıkları işe gitmeme ve iş yavaşlatma eylemleri,
  • Balıkesir, Diyarbakır, Mürted, Ankara, Merzifon ve Malatya'da 9-15 Ocak tarihleri arasında uygulanan geniş çaplı pasif direnişler,
  • Gölcük bölgesinde Deniz Assubayları tarafından uygulanan pasif direnişler ve bireysel tepkiler,
  • Çorlu bölgesinde muhtelif pasif direnişler ve assubayları bilinçlendirme faaliyetleri: Çorlu'da ortak tepki havası hissedilmiş ama tam anlamıyla koordineli bir eylem ortaya konulamamıştır. Küçük çaplı ve bireysel eylemler ve bilinçlendirme süreci yaşanmıştır. Kara Assubayı Y. S., assubaylar arasında eylem propagandası yaptığı gerekçesiyle bir hafta hapisle cezalandırılmış ve cezanın ardından sürgün ataması olarak, bir başka bölgeye; Dağ ve Komando Okulu'na gönderilmiştir.

YILDIRMA OPERASYONU

Sorgu ve tutuklamalar daha ilk aşamada başlamıştır. Pasif eylemlere katılanlar bir bir hesaba çekilmektedir. Bir an önce sert bir tavır koyup işin daha ileriye gitmesini önlemektir düşünülen. O yüzden bir yıldırma harekatıdır ilk yapılan.

Emekli Hava Assubayı Bandırmalı Abdullah İ., şöyle anlatıyor pasif direnişle ilgili sorgusunu:

“Ve devam ediyor künye sorgum..

- Bak!..diyor yargıç övgü dolu mana içeren bir ses tonuyla.. Buradaki ifadende dürüst konuşmussun, Buradaki tüm bildiklerini söylersin...

-Evet diyorum içimden dürüst konuşurum dürüstlere karşı.

- 14 ve 15 Ocak 1975 tarihinde 2 gün mesaiye gitmemişsin, Niçin gitmedin.?

- Bize verilen yan ödemeler ve iş riski tazminatlarında yaratılan haksızlıklar nedeniyle moralim çok bozuldu ... Onun için mesaiye gitmedim

- Bandırma Assubay Gazinosunda 13 Ocak 1975 tarihinde toplantı yapılmış, haberin varmı, orda mıydın.?

- Hayır haberim yoktu.

- Hiç duymadın mı?

- Hayır şimdi sizden duyuyorum..

- Yalan söylüyorsun.. Evde kaldığın arkadaşlarınla mesaiye gitmeme konusunda karar almışsınız. Arkadaşınızın ifadesi öyle..

- İçimden Ya K... ya da Kel T... dedim acaba hangisi sattı bizi? Evdeki arkadaşlarla o gün görüşmedim, onları hiç görmedim..

Savcı:

- Ama o konuşmuş o öyle diyor.

- Ben öyle bir konuşma hatırlamıyorum.

- Peki nasıl bir konuşma hatırlıyorsun

Ağzımda laf almağa çalışıyorlar, 'açık vermemem lazım' diyorum içimden..

- Birkaç gün önce görüşmemizde maç hakkında konuşmuştuk..

- Konu dışına çıkma diyor savcı.

- Ben öyle bir konuşma yapmadım.

- Arkadaşının ifadesi burada, o gece berabermişiniz.

- O gece kendisini hiç görmedim..

- Aynı evde kalıp da birbirinizi görmediniz, -sinirli bir şekilde- yalan söylüyorsun..

- Ben dışardaydım, eve geç geldim, herkesin odası ayrı,odama girip yattım..

- Gece geç vakitlere kadar toplantı yapmışsınız..

Tabii biz konuşurken zabıt katibide tüm konuştuklarımızı yazıyordu, savcı psikolojik baskı uyguluyor, bazen ses tonunu yükseltiyordu, beni kızdırıp çözülmemi bekliyordu. Ağızdan çıkacak yanlış bir kelime çözülmeye neden olabilirdi, ipin ucunu bir verdin mi gerisi çorap söküğü gibi gelirdi, sayılı dakikalar içinde sağlıklı karar vermem gerekiyordu.

Buradaki vereceğimiz ifadeler yapılan boykotun ceza kapsamı için çok önemli,

Bireysel suç işlediğimizi kanıtlarsak disiplin cezası alacağız, 2 günlük mesaiye gitmemem toplumsal bir eyleme girerse; sözleşerek firar, isyan, başkaldırı gibi suçlamaların cezası en az bir yıl hapis ve de ordudan ihraç.

- İş riski ve yan ödemelerdeki aşırı eşitsizlik nedeniyle moralim bozuktu ve kendimde işe gidecek gücü bulamadığım için mesaiye gelemedim. Bu kararı tek başıma aldım, hiç kimseyle konuşmadım, bahsettiğiniz o toplantıyı ne duydum ne de katıldım. Söyleyeceklerim bunlardır.

Kısacası söylediklerime inanmıyorlar, zaten bu yargılamaya inanan kim? Haklı olduğumuza biz ne kadar inansak da, verilen emir gereği, bir kaç suçlu bulunup, ipi çekilecek..

Toplumu bu duruma getiren, bu yasaları hep kendi lehine yapan, insanların emeğini sömürenlerin hiç mi suçu yok?

'Hak böyle aranmaz' diyor askeri savcı herşeyin bir yasal yönü var..”

GES BİRLİĞİNDE DAYANIŞMA: ASSUBAYLAR VE SİVİL MEMURLAR ELELE

Pasif eylemler sürecinde, Genkur Ges K.lığı 1. Elk. Brl. K.lığı'nda görevli assubaylar ve onlarla aynı ortamı soluyan sivil memurlar elele vermiş ve tepeden inme haksızlığa birlikte direnmişlerdir. Bu kader birlikteliği, yıldırma harekatında da sürmüş, hep birlikte mahkemeye çıkmış ve hesap vermişlerdir. Bazen kelimelerin anlatamadığını belgeler anlatır diye söyleriz hep. O yüzden burada o olayın belgesini sunalım arzu ederseniz. İşte o birlikteki eyleme katılan E. Deniz Assubayı N. Töre'nin arşivinden, mahkeme tutanakları:

“Gereği Düşünüldü:

....Birliğinde görevli Astsubay ve sivil memurun 11.1.1975 tarihinden 14.1.1975 tarihine kadar ... dinleme yapması gerekirken, sanki hiç yayın yokmuşçasına hareket ederek, haber kaydetmedikleri, bu pasif eylemin iş riski ve iş güçlüğü adı altında tesbit olunan yan ödemelerin Astsubaylara isabet eden göstergelerin miktar yönünden yetersizliği nedeni ile önceden aldıkları bir kararın uygulaması mahiyetinde olduğu, sanıkların 3 ayrı kategoride mütalaa edildikleri 68 kişinin mors operatörü olduğu ve bunların mani bir hal olmamasına rağmen kayıt yapmadıkları, telem operatörlerinin de kayıt yapmadıkları ancak gösterilen süre içinde karşı merkezlerin yayın yapıp yapmadıklarının tesbit edilemediği, 8-10 kişilik gruplara nezaretle yükümlü şef operatörlerin de mecbur oldukları murakebe görevini yapmadıkları, Astsb.Çvş. A.Ş.'nin dinleme işini bırakıp başka bir odada bir bildiri çoğaltmakla meşgulken yakalandığı, bildirinin subay ve astsubaylar arasındaki eşitsizliğin (eşitsizliği) izah eder mahiyette olduğu ve muhtevası itibarıyla arkadaşlarını hoşnutsuzluğa kışkırtmayı hedef aldığı, ancak fiilin nakıs teşebbüs derecesinde kaldığı, şu hale göre ....takdir mahkemeye ait olmak üzere maddeler gereğince cezalandırılmaları, A.Ş.'nin ayrıca....gereğince cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmıştır.

Dosyanın ...dizilerinde mevcut belgelerden de anlaşılacağı üzere, Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına verilen iş riski ve iş güçlüğü ödeneklerinin yeterli görülmeyişi nedeniyle, bir kısım Astsubay eşleri ile birlikte 1975 yılı Ocak ayı başlarında yurt çapında gösteriler yapmış ve bu yoldan isteklerine ulaşmak istemişlerdir.

Bu isteklerinde haklı olup olmadıkları dava konumuz dışında kalmaktadır. Ancak benimsenen hareket tarzının, kanun vesair mevzuat hükümleri karşısında suç teşkil ettiği izahtan varestedir. Nitekim fiili tesbit edilenler hakkında derhal kanuni kovuşturmaya geçilmiş, bu arada ...dizilerinde isimleri bulunan sanıkların da, bu harekete fiilen iştirak ettikleri ilgili makamlarca saptanmıştır.

Neticeten, oluş ve kabule göre sanıklar, yukarıda izah edilen nedenlerle ve davalarına müspet yönde tesir icra edeceği kanaatiyle görevlerini aksatmaya karar vermişler ve olaya tekaddüm eden tarihlerde bu kararlarını uygulamışlardır.

Yapılan birlik toplantılarında söz konusu zamların yeterli görülmeyişi yüzünden görevlerini aksattıkları görüşü ileri sürüldüğü halde, toplantıda bulunanlardan tek bir kişi dahi bu isnada itiraz etmemiştir. Nitekim aradan bir kaç gün geçtikten sonra, 18.1.1975 tarihinde Ankara'da yapılan gösterilere, bu sanıklardan bir kısmının fiilen iştirak etmeleri, isnada neden itirazda bulunulmadığını izah etmektedir.

Bu meyanda, görevin aksatılması yönünde verilen kararın, sohbet tarzında sürdürülen konuşmalar esnasında kendiliğinden oluştuğu, bir ya da bir kaç kişinin öncülüğü sayesinde alınmış bir karar olmadığı...Bir başka deyişle, olayda kimlerin öncülük yaptığı tesbit edilememiştir.

A.Ş. İsmindeki sanık görevi başından ayrılıp başka bir odada “Assubayların dert ve dilekleri” başlığını taşıyan bir bildiriyi çoğaltırken Yzb... tarafından yakalanmış ve bildiri elinden alınmıştır. Bildiri mahiyeti itibarıyla 1632 sayılı As.C. K.nunu, Emeklilik Kanunu, Lojman Talimatı, kadro ve yetki, OYAK Kanunu, Emireri parası, Orduevleri ile ilgili bazı konuların astsubaylar aleyhine bazı hükümler bulunduğunu belirtmektedir. Altı sahifeden ibaret yazının sonunda “Not: Bu yazı tüm bakanlar ve bir kısım milletvekillerine gönderilmiştir.” kaydı bulunmaktadır.

...Sivil memurların da bu vesil ile teşekkül eden zımni anlaşmaya fiilen katıldıkları..toplam 81 kişinin iddianame gereğince cezalandırılmalarına...”

Açılan bu dava sonrasında, sırf söz konusu birlikten 177 kişi yargılanmıştır. Kara Kuvvetlerinden 45, Deniz Kuvvetlerinden 31, Hava Kuvvetlerinden ise 24 Assubay. Tuhafınıza gidecek ama geri kalan tam 77 kişi sivil memur. Assubaylarla dayanışma yürekliliğini gösteren ve bu haksızlığı kendilerine yapılmış gibi hissedip tepki koyan tam 77 kişi. Mahkeme heyetini bile şaşırtan bu cesur adamlar, anca beraber kanca beraber diyerek assubaylara candaşlık yapmışlardır.

Suçlama açık ve nettir: “Birlikte karar alarak görevi kasten aksatmak ve bu karara fiilen uymak!

İçlerinden 45 Assubay ilk adımda hemen tutuklanır, yaklaşık 45 gün boyunca Mamak Askeri Ceza Evinde tutulur. Mahkeme sonrasında bu 45 assubaya 2 ay ağır hapis, 200 lira ağır para cezası verilir. Ceza aldıklarından dolayı elbette ki bir yıl geç terfi edeceklerdir bundan böyle! Sivil memurların 52'si suçlu bulunur ve aynı cezayı assubaylarla paylaşırlar.

GENÇ SUBAYLAR RAHATSIZ!

Assubayların yan ödemeleri haksız ve adaletsiz bularak eyleme geçmeleri en çok genç subayları rahatsız eder. Tabi, bu genç subaylar hakiki genç subaylar. Öyle gazetelere başka türlü ilanlar veren kodaman genç subaylar değil!

Çünkü assubaylar haksızlığı dile getirirken, bir Kıdemli Başçavuş'un nasıl olup da bir yüzbaşıdan, bir üsteğmenden, teğmen ve asteğmenden daha az yan ödeme aldığını sorgulamaktadır. Bu durumda kıyaslama genç subaylar üzerinden yapılmaktadır. Bu kıyaslama da onları rahatsız etmektedir.

Harp Okulları kurulduğundan bu yana onlar lider ve komutan olarak yetiştirilmekte, onlara “ordudaki astların farklı bir dünyanın insanı” oldukları öğretilmektedir. Astlara kumanda eden bir subayın rütbesi ve konumu ne olursa olsun; onlardan daha üstün olması ve bu ilkenin, her alanda olduğu gibi, özlük haklarında da sağlanması ana gayedir. Yıllardan beri bu gaye doğrultusunda çalışılmış ve epey mesafe alınmıştır. 1970 yılında denenmiş ama assubaylar eşleriyle bir olup sokaklara inince bu deneme tam olarak başarıya ulaşamamıştır. Şimdi oyunun ikinci perdesi yaşanmaktadır.

Genç subayların rahatsızlığı nedeniyle assubaylarla aralarında zaman zaman çekişmeler, atışmalar yaşanır. Özellikle eylemlere destek verenler taciz edilir. Fakat çok ileri de gidilmez.

ASSUBAYLAR BAŞKENT MEYDANLARINDA

Pasif eylemlerle başlayan sürecin hemen ardından bir kez daha sokaklara, caddelere ve meydanlara inme zamanı gelmiştir. Bir kez daha Assubay eşleri ve Assubay çocukları; ailelerinin ekmek davası için, onur davası için sahaya inmiştir artık.

Pasif direnişe katılanlar tutuklanmış ve ordunun üst kademesi; assubayların yan ödemeleri konusunda kolay kolay taviz vermeyeceğini, bu uğurda çok katı tedbirler alacağını ve askeri ceza kanununun tüm yaptırımlarını sonuna kadar uygulayacağını ayan beyan belli etmiştir. Yapılacak olan ya pes etmek ya da eylemleri daha ileriye taşımaktır. Seçim zor olanı yapmak ve meydanlara inmek, özellikle büyük şehirlerde ve bilhassa Ankara'da ses getirecek bir yürüyüş gerçekleştirmektir.

Ön toplantılar yapılır, planlamalar gözden geçirilir ve karar uygulamaya konulur. Bazı şehirlerde öncülük görevini TEMAY ve EMAS üstlenir. Bu dernekler zaten 12 Eylül 1980 darbesi ile Assubay Eylemlerini organize etmenin bedelini ağır ödeyecekler ve kapatılacaklardır. Onların yerine “Kanarya Sevenler Derneği” tarzında “TEMAD” adı verilen bir yapılanma gelecek ve bir tabela olmaktan ileriye gitmeyi, bütün çırpınışlarına rağmen, başaramayacaktır. Öyle ki, OYAK Yönetimi bu derneğe dönüp “Dava açmaya yetkiniz yok, göreviniz emekli askerlerin anılarını yaşatmak!” diyebilecektir.

Eylem günü 18 Ocak 1975, Cumartesi'dir. Soğuk bir kış günüdür. İnsanları tir tir titreten bir hava vardır. Bu soğuğa rağmen; eşler, çocuklar, komşular, akrabalar, anneler, babalar, sivil olup assubayların haksızlığa uğradığına inananlar ve üniversiteli öğrenciler hepsi o gün Ulus'ta Atatürk Anıtı önünde toplanmış ve Ankara'da inançlı bir yürüyüş başlamıştır. Görevdeki assubaylar yine sivil kıyafetli olarak kortejin kenarında yol almaktadır.

Güzergah Sıhhiye üzerinden Kızılay'dır. Oradan da Büyük Millet meclisi'nin önü. Amaç haksızlığı Yüce Türk Meclisine duyurmaktır. Oysa yollar kontrol altındadır. Çok sıkı önlemler alınmıştır. Polisler kesin talimat aldıklarını, Sıhhiye Köprüsü'nden ileriye geçit vermeyeceklerini ve gerekirse zor kullanacaklarını açıkça söylerler. Fakat ok yaydan çıkmıştır artık. Bu yürüyüş mutlaka yapılacak ve hedeflenen gayeye, ne pahasına olursa olsun, ulaşılacaktır. Assubaylara yapılan haksızlık mutlaka Türkiye'nin gündemine taşınacaktır.

polisle-catismaGerçekten de Sıhhiye'de geçilmesi zor bir polis barikatı vardır. Standart polis senfonisi başlamıştır. Önce kalabalığa su sıkılır, ardından panzerler yürür. En coşkulu an jop sesinin duyulduğu andır. Polisin sanatsal senfonisinin en can alıcı yeridir bu jop kısmı nedense. Artık eylemciyle polis yüzyüze, nefes nefese gelmiş ve duygusal bağ kurulmuştur. Ateşli bir aşk başlayacaktır şimdi. Öldüresiye sevecektir polis sevgili halkını. Bu sahnenin sonunda en tutkulu aşıklar kalabalıktan koparılacak ve karakollarda göze yakın tutulacaktır. Sonrası ise malum hikaye. Talihsiz aşık tutuklanacak ve hapishanede günlükler yazmaya başlayacaktır.

Ortalık karışmıştır. Polisler, Assubay eşleri ve sivil kıyafetli assubaylar ve tüm yürüyüş ekibi hallaç pamuğu gibi birbirine karışmış ve sarmaş dolaş olmuştur. Sivil kıyafetli assubaylar tıpkı 1970 Mayıs yürüyüşünde olduğu gibi olayların içine girmek zorunda kalmıştır. Polisin aşırı sert müdahalesi her şeyi değiştirmiş, huzur içinde yapılması planlanan hak arama eylemi bir arbedeye dönüştürülmüştür. Eşlerinin, çocuklarının ve yakınlarının polis jopu altında inlediğini gören assubaylar, ister istemez eylemin bir parçası haline gelmiştir. Sistemin istediği suç işlenmiştir hemen o anda. Artık o assubayların adı isyancıdır, ordunun içine nifak sokandır; iddianameler böyle yazacaktır askeri mahkemelerde!

Yürüyüş ekibi tüm baskılara rağmen inatla eylemini sürdürür ve Kızılay'a ulaşır. Burada artık olanlar olmuş, grup dağılmaya başlamıştır. Dağılan kalabalığın arasından çıkan bir grup son bir gayretle ilerlemeye devam eder. Fakat onlar da küçük bir grup olarak fazla direnemez. Yürüyen o koca grup artık tamamen dağılmıştır.

Atatürkçü Komutanlarımız ne olur ne olmaz diyerek bir emniyet tedbiri daha almışlardır; Adalet Bakanlığı civarında bir “Hazır Kıta Birliği” beklemektedir. Olur ya işgal güçleri Meclis önüne kadar dayanırsa, süngü savaşına da hazır olmak lazımdır. Daha önce hiçbir yürüyüşte görülmeyen bu tutum; Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları'nın assubaylara karşı hissettikleri derin aşktan kaynaklanmaktadır büyük ihtimal. Çünkü İç Hizmetler Kanunu böyle buyuruyor: astını seveceksin, koruyacaksın, gözeteceksin, hakkına ve hukukuna bir Komutan olarak mutlaka sahip çıkacaksın!

Kurmay subayların aklına gelen dahiyane bir fikirle kalabalığın sık sık fotoğrafı çekilmiş ve eyleme karışan assubaylar bir bir tespit edilmeye çalışılmıştır. Hatta gazetecilerin çektikleri resimler dahi incelenmiş ve hesap günü için isimler fişlenmiştir. Aslında sevgiliye yazılmış hüzün ve sitem kokulu bir aşk şiirine ne kadar da benzer o an yaşananlar:

“Saçların dağılırdı rüzgarda
Ve hüzün hiç yakışmazdı gözlerine
Aşkımızı vurdular bir çıkmaz sokakta
Gün ışığını görmeden,
Acımadan vurdular
Nasıl söylüyorlarsa, alnının tam ortasından…

Unutmadım
Seni sevdiğimi defalarca yazdığım mektupları
Bir parça kan ve bir parça aşk hepsi bu
Ertesi gün gazeteler yazdı aşkımızın vurulduğunu
..... (Aydın Kulak-Terör Şiirinden Alıntı)”

19 Ocak 1975 tarihinde gazetelere şöyle yansıyacaktır Assubay Eşlerinin bu onurlu eylemi:

“Kocalarına daha fazla hak sağlamak için assubay eşleri dün Ulus’tan Kızılay’a kadar yürümüşlerdir. Yürüyüşçü kadınlar daha ileri gitmek isteyince polis kendilerine engel olmuştur. Kadınların yürüyüşüne bazı erkekler de katılmıştır.

Polisin uyarmasını dinlemeyen ve dağılma ihtarına uymayan 17 siville sivil giyinmiş bir assubay Emniyet Müdürlüğüne götürülmüş, Merkez Komutanlığı mensuplarınca tanınan 10 sivil giyinmiş assubay da Merkez Komutanlığında göz altına alınmıştır. Kızılay’da polisin su sıkması üzerine dağılanlardan bir grup Milli Savunma Bakanlığına doğru yürümek istemişlerse de, toplum polisi burada panzer ve öbür zırhlı araçlarla sıkı güvenlik tedbirleri alarak yürüyüşü önlemiştir. Ayrıca, bir askeri birlik de Adalet Bakanlığı yakınında hazır durumda beklemiştir. Alınan bu tedbirlerden sonra kalabalık dağılmıştır.”

TÜRKİYE GENELİNDE YAPILAN EYLEMLER

1975 eylemlerinin en çok ses getireni Ankara'da yapılanı olmuştur. Fakat başka pek çok şehirde de 18 Ocak tarihinden itibaren peşpeşe eylemler, yürüyüşler yapılmış, hükumete ve başbakana protesto telgrafları çekilmiştir.

Ankara ile aynı tarihte İstanbul'da Taksim Atatürk Anıtı önünde toplanan Assubay eşleri ve sivil giyimli bazı assubaylar yan ödeme kanunnamesini protesto ederek yürüyüşlerine başlarlar. Burada da polisle sürtüşmeler yaşanır ve Ankara'da olanlar Taksim'de de sahnelenir.

Diyarbakır ve Kayseri'de de hak arama eylemleri yine protesto yürüyüşü olarak sergilenir. Assubayların ve özellikle Havacı assubayların bulunduğu Eskişehir, Malatya, Merzifon, Konya, Balıkesir, Bandırma ve denizcilerin kadim yuvası Gölcük'te de bir takım eylemler, gösteri ve protesto yürüyüşleri düzenlenir. Fakat Ankara'dan sonra en çok ses getiren ve necip Türk basınında da yer bulan eylem; Şanlıurfa'da gerçekleştirilir. Tabi, o zamanki adıyla sadece Urfa!

20 Ocak günü vilayet önüne kadar yürüyen Assubay eşleri yine polisle sürtüşmüş fakat amacına ulaşarak, dağılmıştır. Gazetelerde bu eylem aşağıdaki gibi yer almıştır:

“Kocalarına daha çok hak tanınması için dün sabah yürüyüş yapmak isteyen assubay eşleriyle polisler arasında olaylar çıkmış, bir polis memuru başından yaralanmıştır.

Assubay Gazinosunda toplanan assubay eşleri vilayete kadar bir yürüyüş yapmak istemişlerdir. Olayı önceden haber alan Güvenlik Kuvvetleri yürüyüşe engel olmak isteyince aralarında tartışma çıkmış, bu arada bir polis başından hafif yaralanmıştır. Daha sonra 40 kadar assubay eşi, Vilayete kadar yürümüş ve İstiklal Marşını söyledikten sonra dağılmıştır.” (Milliyet-21.01.1975)

Diyarbakır'da düzenlenen yürüyüşü Umur Talu'nun da köşesinde anlattığı gibi bir assubayın lise öğretmeni olan eşi organize etmektedir. Yürüyüş yapılacağı istihbaratı bir şekilde komuta katına ulaşır. Kimlerin işin içinde olduğunu öğrenen Garnizon Komutanı Korgeneral, öncü konumdaki hanımefendinin assubay olan eşini yüce makamına çağırtır. İlginç bir diyalog yaşanır aralarında.

Korgeneral assubaya “eşinin protesto eylemlerinde etkin rol aldığını öğrenmiş bulunduğunu” söyler ve bu sevdadan vazgeçmelerini ister. Hanımefendiye “gerekirse baskı uygulamasını” ve “bölücü yürüyüş emelinden” vazgeçirilmesini emreder. Türk Silahlı Kuvvetlerinin subayı, assubayı, erbaş ve eri ile bölünmez bir bütün olduğunu, araya nifak sokulmak istendiğini ve asıl hedefin ülkenin koruyucu, kollayıcısı olan ordu olduğunu güzelce açıklar. Assubayların dış mihrakların emellerine alet olduğunu ve kendilerini kullandırdıklarını vurgular.

Öğretmen Hanımın kocası olan Assubay, gayet soğukkanlı yaklaşır olaya: “Sayın komutanım, haklı olabilirsiniz ama eşim benden tahsillidir. Üniversite mezunudur. Benden daha duyarlı ve bilgilidir. Sözüm geçmez kendisine” der.

Korgeneral, elinden geldiğince kızmamaya, sinirlenmemeye çalışır ama gözlerindeki anlayışlı ve bilge komutan bakışı ister istemez kendiliğinden değişmiştir:

Sen erkek değil misin, nasıl karına söz geçiremezsin?” diyerek, yeni bir soru yöneltir. Bizim Assubay eş, hala soğukkanlılığını ve ilkeli duruşunu korumaktadır:

Komutanım, ben öyle çağ dışı kafalı bir erkek değilim. Atatürkçü ve çağdaşım. Siz de bilirsiniz ki, Atatürkçü düşüncede kadın ve erkek eşittir. Ben nasıl olur da hem Atatürkçüyüm deyip hem de sevgili eşime baskı uygularım?"

Assubay hala soğukkanlı ve hala dimdiktir. Hazrolda beklemekte ve en ufak bir saygısızlık belirtisi göstermemektedir. Üstelik verdiği cevap da yenilir yutulur cinsten değildir. Artık Korgeneralin fren balataları kopmuştur, alabildiğince hiddetli ve kızgın olarak dışardakilere seslenir:

Atın ulan şu kılıbığı içeriye, gözüm görmesin..gerici değilmiş! Hemen gönderin hemen hemen...

Olayın sonu bellidir. Astsubay apar topar, savunmasız, yargısız ve mahkemesiz hapishaneye gönderilir. Komutan böyle dilemiş, böyle emir telakki eylemiştir.

Yaşanan bu ilginç olay görgü tanıklarının anlatımıyla dilden dile yıldan yıla anlatıla anlatıla efsaneleşmiş ve günümüze değin varlığını korumuştur. Bizler biliyoruz ki, böyle komutanlar oldukça bu hikaye; daha çoook uzun yıllar anlatılacak, yaşayacak ve nesillere örnek olacaktır. Bize bu yaşanmış öyküyü ulaştıranlara selam olsun!

Aydın Kulak

  1. Kaynak gösterilerek ve yazar adı belirtilerek kullanılmasında bir sakınca yoktur.
  2. Devamı dördüncü bölüm olarak yayınlanacaktır.
  3. Kaynakça, yazı dizisinin sonunda belirtilecektir.
  4. Tüm okuyucularımızı sitemizin deklarasyonunu ilgili adreslere göndermeye davet ediyorum.
Ögeyi Oylayın
(17 oy)

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Yorumlar  

#13 Halil Yaz 09-03-2012 23:47
Evet herşey aynen yaşandı.Daha fazlasını da eklemek gerekirse, çok acı günler,ekonomik yetersizlikleri aşmadaki yardımlaşmalarımız, yıllarca hiç unutamadığımız günlerdi.İşin gerçeği ise yapılan bu eylemin yıllarca izini hem biz yaşadık,hem de komuta kademesi yaşadı,hiç unutmadılar.Bizim aramızda ise çok güzel bağlılık ve birbirimize kilitlenmemiz sağlandı.O günleri hatırlattığı için arkadaşımız Aydın beye çok teşekkür ediyorum.Halil YAZ E.Hv.İkm.Kd.Bçvş
Alıntı
#12 Ragıp Tenim 07-04-2011 15:48
Aydın Bey,
Bizi eskilere götürüp,nostalji yaşattığınız ve emeğiniz için teşekkürler.Umarım şimdiki gençlerde de aynı ruh ve beraberlik mevcuttur... O zaman gemilerde olup,eylemlere katılamayanlar da yan ödemeler ile ilgili tepki dilekçeleri verdik. Hapisteki arkadaşlara da maddi yardım kampanyası ile destek olundu.
Bu mücadeleden mağdur olan arkadaşlarımız TEMAD'a onur üyesi yapılmalıdır.Özellikle Havacılara şükran borcumuz vardır. Saygılar.
Alıntı
#11 Hasan ÇANKAYA 07-04-2011 12:16
Tarihi bilmemek bu günü anlamamaktır. Emeğinize sağlık, çok güzel hazırlanmışsınız. Tarihden biz nasıl ders alıyorsak yönetenler de aynı şekilde ders almaktadır. Zaman içinde kelimelerle bile oynayarak algıları değiştirdiler. Örgüt demek yasadışı bir oluşumu çağrıştırır oldu mesela. Eylem deyimi ise yasadışı örgütün faaliyetleri haline geldi. Her türlü hak aramanın adı ise yasadışı faaliyetler olarak gösterildi.Ancak anlattıklarınızdan çıkan sonuç: Tarih ezen ezilen mücadelesi ile geçmiştir.Bu mücadelede teslim olmamak devamlı bir hak arayışı ile mümkündür.
Alıntı
#10 ibrahim 05-04-2011 17:37
Sayın KULAK;yeni nesillere ders niteliğinde olan yazı diziniz için teşekkürler..
Alıntı
#9 Ahmet DUVAR 05-04-2011 14:15
Sayın KULAK,
Assubayların genel durumunu,uğradığı haksızlıklar,hukuksuzluklar hakkında yeterli bilgi ve belge sahibi olduğunuzu tahmin ediyorum.Bu bilgi, belgeleri ve isteklerimizi broşür şekline getirip Assb.lara(çalışan ve emekli)medyaya,özellikle meclis ve genelkurmaya ulaştırılsa ne olur?
Bunun alt yapısının oluşturulup yapılabilirliliğini ne gibi sonuçlar olabileceğinin tartışılmasını teklif ediyorum.
NOT:Bu sitede yazanlar bilgisi ve belgesi olanların da gerekli yardımda bulunacağını düşünüyorum. Saygılar.
Alıntı
#8 Erol SARAÇ 05-04-2011 13:05
DUVARLARIN YIKILDIĞI DÜNYAMIZDA, TSK'deki ASTSUBAY TABUSU DA YIKILMALIDIR.ASTSUBAYLAR, HAKKINI DA, HUKUKUNU DA, YERİNİ DE BİLMEKTEDİR.BU ONURLU MÜCADELEYE KATILMAK ŞEREFLİ ve HAYSİYETLİ HER ASTSUBAYIN GÖREVİDİR.Sevgi ve Saygılarımla.
Alıntı
#7 Osman Ada 05-04-2011 10:39
Gasp edilen haklarını aramak isteyenlere bu mezalimi yapanlar şimdi hak aramak için eşlerinin yürüyüşlerine protestolarına umut bağladılar; demek ki adalet herkese gerekliymiş!..Sn.Aydın kardeşim bu ibret belgelerini emek verip yayınladığın için teşekkür eder gözlerinden öperim.
Alıntı
#6 Mithat Türetken 04-04-2011 21:39
Sn.Kulak,
Çektiğimiz acıları bizlere bir kez daha hatırlattınız. Bizim çektiğimiz bu acıları, şimdiki meslektaşlarımız çekmesin diye, inanıyorum ki onlara da ışık tutmuşsunuzdur.
Sırtımıza basarak yükselen, Assubay kelimesini duyunca tüyleri dikenleşenlere lanet olsun.
Özverili olarak yapmış olduğunuz bu çalışmanızdan dolayı, sizi tebrik ediyorum.
Saygı ile.
Alıntı
#5 atilla abaylı 04-04-2011 19:27
Sayın Kulak; ilk önce bu güzel çalışma için kutluyorum . Bu gibi arşivlik belgeler geçmişteki bizlerle şimdiki genç arkadaşlarımızın yıllar öncesi neler yaşadığımızı bilmesi ve bu günlerle değerlendirecek ve ne noktada olduğunu görecektir .
Bandırma'da bu olayların kişisi olarak o günleri hatırlattınız . Saygılar,sevgiler olsun .
Alıntı
#4 f.sduranoglu 04-04-2011 18:03
TEMAD.....
Sitesine girildiğinde tarihi ile ilgili bilgiler yetersiz olduğunu göreceksiniz,daha da acısı, daha önce görev yapmış başkanların ne bir biyografisi ne de resimleri mevcut değildir. Sanki bir sonraki başkan bir önceki başkana duyduğu bir hınç,bir öfke midir bunun sebebi.."ŞİMDİ BEN BAŞKANIM ESKİSİNİN ESAMESİ OKUNMASIN" mıdır beyinlerde oluşan fikir?..Anlamakta zorlandım..TESUD Sitesinde geçmişten bugüne kimler gelip geçmişse hepsini resimleyerek anlatmış..(onlar şöyle biz böyle)insanın içi acıyor,düşünürken..TEMAD mutlaka tekrar yapılanmalı,yanlışlardan dönmeli..Kendine yakışır bir TÜZÜK hazırlamalı.
Alıntı
genclige-hitabe

Son Yorumlar

Son Eklenen Mesajlar

Ömer YILDIZ
merhabalar... 1988-1989 yıllarında Ağrı Patnos'ta aynı alayda çalıştığımız değerli arkadaşım Cevat Öğüt astsubayı arıyorum. Bu güne kadar tüm aramalarıma rağmen kendisine ulaşamadım. Şayet yardımcı olursanız çok sevinirim. Tlf; 05323717184
Perşembe, 18 Mart 2021
SİTE VE ASB.GÜÇBİRLİĞİ YÖNETİMİ
Türk'ün inancını,azim ve kararlığını tüm dünyaya ispatlıyarak ÇANAKKALE GEÇİLMEZ destanını yaratan Bu topraklar için tereddütsüz canını feda etmiş M.Kemal ATATÜRK ve tüm kahraman şehitlerimizin ruhları şad olsun. Bu vatan sizlere minnettardır
Perşembe, 18 Mart 2021
SİTE ASSUBAY GÜÇBİRLİĞİ YÖNETİMİ
Yine yüreğimize ateş düştü yine hiçbir değerin geri getiremeyeceği canlarını elim bir helikopter kazası ile ülke için 9 kahramanımız feda etti yaralılarımız var Allah rahmet eylesin ailelerine sabır yaralılarımıza açıl şifalar versin
Perşembe, 04 Mart 2021
Copyright © 2006 Emekli Assubaylar. Tüm Hakları Saklıdır. Tasarım İhsan GÜNEŞ